Zatarcie skazania ma dla skazanego bardzo praktyczne znaczenie. Od tej chwili skazanie uważa się za niebyłe, a wpis o nim powinien zostać usunięty z Krajowego Rejestru Karnego. W praktyce oznacza to, że osoba, której skazanie uległo zatarciu, co do zasady może uzyskać informację z KRK bez ujawnienia tego wyroku.
Nie każde skazanie zaciera się jednak w tym samym czasie. Termin zależy przede wszystkim od rodzaju kary, od tego, czy wykonano wszystkie obowiązki wynikające z wyroku oraz od tego, czy skazany nie popełnił kolejnego przestępstwa.
Czym jest zatarcie skazania?
Zgodnie z Kodeksem karnym, z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Jest to więc ustawowa fikcja prawna: z punktu widzenia prawa osoba skazana jest traktowana tak, jakby dane skazanie nie miało miejsca.
Ma to znaczenie między innymi przy ubieganiu się o pracę, koncesję, licencję, wpis na listę zawodową albo zaświadczenie o niekaralności. Trzeba jednak pamiętać, że KRK może zawierać także inne dane, np. o warunkowym umorzeniu postępowania, tymczasowym aresztowaniu, poszukiwaniu listem gończym czy niektórych orzeczeniach wobec nieletnich.
Kiedy skazanie zaciera się z mocy prawa?
W wielu przypadkach zatarcie następuje automatycznie, bez potrzeby składania wniosku do sądu. Najważniejsze terminy są następujące:
- Przy karze pozbawienia wolności skazanie zaciera się z mocy prawa po 10 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary.
- Przy karze ograniczenia wolności termin wynosi 3 lata od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary.
- Przy karze grzywny skazanie zaciera się po 1 roku od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary.
Jeżeli sąd odstąpił od wymierzenia kary, zatarcie następuje po 1 roku od uprawomocnienia się wyroku.
Przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania obowiązuje szczególna zasada: skazanie zaciera się z mocy prawa po 1 roku od zakończenia okresu próby.
Czy zatarcie może nastąpić wcześniej?
Tak, ale tylko w określonych sytuacjach. Jeżeli skazany odbył karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat, może złożyć wniosek o zatarcie skazania już po 5 latach. Warunkiem jest to, aby w tym czasie przestrzegał porządku prawnego.
Jest to decyzja sądu, a nie automatyczne uprawnienie. We wniosku warto wykazać, że kara została wykonana, skazany nie wchodził ponownie w konflikt z prawem, uregulował obowiązki finansowe wynikające z wyroku i prowadzi ustabilizowany tryb życia. Od takiego wniosku pobierana jest opłata 300 zł.
Co może zablokować zatarcie skazania?
Samo upływanie czasu nie zawsze wystarczy. Jeżeli w wyroku orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek albo środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania. Dotyczy to na przykład obowiązku naprawienia szkody, nawiązki, zakazu prowadzenia pojazdów czy innego środka karnego.
Zatarcie nie nastąpi również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.
Istotna jest też zasada łącznego zatarcia skazań. Jeżeli sprawca został skazany za dwa lub więcej przestępstw niepozostających w zbiegu, albo po rozpoczęciu biegu terminu do zatarcia popełnił kolejne przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.
Szczególny wyjątek dotyczy skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat. Takie skazanie nie podlega zatarciu.
A co z warunkowym umorzeniem postępowania?
Warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem, ale dane o takim rozstrzygnięciu również mogą znajdować się w KRK. Ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym przewiduje ich usunięcie po upływie okresu, w którym możliwe jest podjęcie warunkowo umorzonego postępowania, czyli zasadniczo po okresie próby i dodatkowych 6 miesiącach.
W praktyce oznacza to, że osoba, wobec której warunkowo umorzono postępowanie, może przez pewien czas figurować w KRK, mimo że formalnie nie została skazana.
Czy wykroczenia też się zacierają?
Tak. Kodeks wykroczeń przewiduje, że ukaranie uważa się za niebyłe po upływie 2 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Jeżeli orzeczono środek karny, zatarcie nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.
Do KRK trafiają jednak nie wszystkie wykroczenia, lecz przede wszystkim prawomocne skazania za wykroczenia na karę aresztu.
Jak sprawdzić, czy wpis zniknął z KRK?
Najprostszym sposobem jest uzyskanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Można to zrobić osobiście, listownie albo elektronicznie przez system e-KRK. Informacja w formie papierowej kosztuje 30 zł, a informacja elektroniczna 20 zł.
Jeżeli skazanie powinno już ulec zatarciu, a nadal widnieje w KRK, trzeba w pierwszej kolejności sprawdzić, czy wszystkie elementy wyroku zostały wykonane. Częstą przyczyną problemów jest niewykonana grzywna, nieuregulowany obowiązek naprawienia szkody albo nadal trwający zakaz. W dalszej kolejności konieczne może być wyjaśnienie sprawy z sądem albo z Biurem Informacyjnym KRK w prawidłowej formie.
Zatarcie skazania nie zawsze następuje wtedy, gdy skazany intuicyjnie uważa sprawę za zakończoną. Znaczenie ma nie tylko data wyroku, ale przede wszystkim wykonanie kary, wykonanie środków karnych i kompensacyjnych oraz brak kolejnych skazań.
Warto więc sprawdzić, jaki rodzaj kary został orzeczony, czy wszystkie obowiązki z wyroku zostały wykonane i czy nie zachodzi zasada wspólnego zatarcia kilku skazań. Dopiero wtedy można prawidłowo ocenić, kiedy wyrok powinien zniknąć z KRK.
Źródła:
- Kodeks karny, Dz.U. 2025 poz. 383 z późn. zm.
- Ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym, Dz.U. 2024 poz. 276 z późn. zm.
- Kodeks wykroczeń, Dz.U. 2025 poz. 734 z późn. zm.
- Ustawa o opłatach w sprawach karnych
- Informacje o Krajowym Rejestrze Karnym, gov.pl
- Opłaty za zaświadczenie z KRK, gov.pl
Zdjęcie: Pexels.com / Katrin Bolovtsova